Cele i funkcje wyceny przedsiębiorstwa

Wycena przedsiębiorstwa stanowi kluczowy element procesów decyzyjnych zarówno w zarządzaniu, jak i w transakcjach kapitałowych. Określenie wartości firmy może służyć różnym celom – od sprzedaży, przez postępowania sądowe, aż po potrzeby sprawozdawcze czy zabezpieczenie kredytu. W zależności od przyjętego celu oraz kontekstu, wycena może pełnić różne funkcje i być oparta na odmiennych standardach wartości oraz podejściach metodologicznych. Niniejszy artykuł przedstawia podstawowe cele i funkcje wyceny przedsiębiorstwa, omawia stosowane standardy wartości oraz wskazuje główne podejścia wykorzystywane w praktyce wyceny.

Funkcje wyceny przedsiębiorstwa

Cel wyceny jest uzależniony od funkcji jaką ma pełnić dana wycena. Do podstawowych funkcji wyceny zalicza się:

1. Funkcję doradczą (decyzyjną). Jej istotą jest dostarczenie niezbędnych informacji w związku

z zamierzonymi transakcjami kapitałowymi oraz innymi decyzjami zarządczymi.

2 .Funkcję argumentacyjną. Jej istotą jest dostarczenie informacji o przedsiębiorstwie i jego wartości, które mogą wzmacniać siłę przetargową jednej ze stron w prowadzonych negocjacjach.

3. Funkcję mediacyjną. Jej istotą jest dostarczenie niezbędnych informacji dotyczących wartości przedsiębiorstwa w przypadku transakcji kapitałowych, w których opinie stron na temat wartości są rozbieżne.

4. Funkcję zabezpieczającą. Jej istotą jest dostarczenie informacji dotyczących wartości przedsiębiorstwa w celu zabezpieczenia się przed negatywnymi skutkami sporów na tle wartości.

5. Funkcję informacyjną. Jej istotą jest dostarczenie uzyskanych w procesie wyceny informacji dla potrzeb zarządzania przedsiębiorstwem.

Cele wyceny przedsiębiorstwa

Celem wyceny przedsiębiorstwa, jego zorganizowanej części lub udziału w przedsiębiorstwie, może być ustalenie jego wartości między innymi na potrzeby:

1. Kupna lub sprzedaży.

2. Postępowania układowego, upadłościowego lub likwidacji.

3. Łączenia lub podziału przedsiębiorstw.

4. Podwyższania kapitału lub umarzania akcji i udziałów.

5. Określenie wartości aktywów posiadanych przez fundusze.

6. Postępowań cywilnoprawnych.

7. Podatkowe.

8. Sprawozdawczości finansowej.

9. Weryfikacji zdolności kredytowej i zabezpieczenia kredytu.

10. Ubezpieczenia.

11. Odszkodowania.

12. Kontroli wartości kapitału zaangażowanego przez właściciela w przedsiębiorstwo.

W uzasadnionych przypadkach dopuszcza się również wskazanie innego celu wyceny niż wymienione. W takiej sytuacji wymagane jest jednak przedstawienie stosownego wyjaśnienia.

Standard wartości

Wycena, której celem jest wydanie opinii na temat wartości przedsiębiorstwa przy zastosowaniu metod i procedur właściwych do obiektywnego, bezstronnego i rzetelnego określenia wartości stosujemy jeden ze standardów. Standard ten określa strony rzeczywistej lub hipotetycznej transakcji oraz warunki jej zawierania. Wyróżnia się następujące standardy wartości w szczególności:

1. Godziwa wartość rynkowa (Fair Market Value) – wyrażona w pieniądzu lub odpowiednim ekwiwalencie wartość przedmiotu wyceny, przy szacowaniu której zakłada się, że w transakcji biorą udział typowy hipotetyczny kupujący i typowy hipotetyczny sprzedający, zainteresowani przeprowadzeniem transakcji i niedziałający pod przymusem (nakazem). Przyjmuje się, że Biegły ma odpowiedni zasób informacji na temat stron transakcji oraz kupujący i sprzedający posiadają odpowiedni zasób wiedzy na temat przedmiotu wyceny. Wartość wyznaczona na podstawie kategorii godziwej wartości rynkowej jest akceptowana przez kupującego i sprzedającego. Opisane warunki transakcji są bardzo zbliżone do wymogów definicyjnych wartości rynkowej stosowanej w Międzynarodowych Standardach Wyceny.

2. Wartość inwestycyjna (Investment Value) – wyrażona w pieniądzu lub odpowiednim ekwiwalencie wartość przedmiotu wyceny dla konkretnego inwestora (właściciela), przy szacowaniu której uwzględnia się jego indywidualne wymagania i oczekiwania odnośnie do przedmiotu wyceny. Godziwa wartość rynkowa, w odróżnieniu od wartości inwestycyjnej, jest odpersonifikowana i bezstronna.

3. Wartość sprawiedliwa (Fair Value) – wyrażona w pieniądzu lub odpowiednim ekwiwalencie wartość przedmiotu wyceny, przy szacowaniu której zakłada się, że w transakcji biorą udział konkretny, niekoniecznie zainteresowany przeprowadzeniem transakcji kupujący oraz konkretny, niezainteresowany przeprowadzeniem transakcji sprzedający. Kupujący lub sprzedający muszą działać pod przymusem (nakazem). Wyznaczona wartość powinna być sprawiedliwa z punktu widzenia sprzedającego z uwzględnieniem faktu, że nie ma on możliwości utrzymania (zatrzymania) przedmiotu wyceny. Powyższa definicja nie jest tożsama z definicją wartości godziwej (Fair Value) zawartą w Międzynarodowych Standardach Rachunkowości.

4. Wartość wewnętrzna (Intrinsic Value) – wyrażona w pieniądzu lub odpowiednim ekwiwalencie wartość przedmiotu wyceny, która nie jest oszacowana w związku z konkretną transakcją, nie bierze pod uwagę, kim jest zleceniodawca i odbiorca wyceny, a opiera się na wszystkich informacjach na temat przedmiotu wyceny oraz czynnikach zewnętrznych mających wpływ na jego obecną i przyszłą sytuację ekonomiczno-finansową.

Podejście do wyceny

W wycenie przedsiębiorstwa wyróżnia się trzy podejścia:

1. Podejście dochodowe (Income Approach) – obejmuje grupę metod wyceny przedsiębiorstwa (metody dochodowe), za pomocą których wartość przedsiębiorstwa jest szacowana na podstawie strumieni przyszłych korzyści (dochodów) ekonomicznych z uwzględnieniem oczekiwanej stopy zwrotu (kosztu kapitału).

2. Podejście majątkowe (Asset-Based Approach, Property Approach, Asset Approach) – obejmuje grupę metod wyceny przedsiębiorstwa (metody majątkowe), za pomocą których wartość przedsiębiorstwa jest szacowana jako wartość aktywów pomniejszona o wartość pasywów obcych.

3. Podejście porównawcze (Market/Market Comparables Approach) – obejmuje grupę metod wyceny przedsiębiorstwa (metody porównawcze), za pomocą których wartość przedsiębiorstwa jest szacowana na podstawie transakcji, których przedmiotem są inne porównywalne podmioty gospodarcze.